Overbetuwe: online en offline proeven wat er leeft


De gemeente Overbetuwe heeft haar inwoners intensief laten meedenken over een nieuw bestemmingsplan voor de kernen Driel, Randwijk, Slijk-Ewijk en Valburg. Iedereen kon meepraten voordat de ambtenaren ook maar één letter van dat plan op papier hadden gezet. Die manier van werken ‘vanaf scratch’ was nieuw voor alle partijen, maar het werkte. Het populaire buurtplatform www.OnsOverbetuwe.nl speelde een grote rol om de ideeën te verzamelen. Overbetuwe wil deze vorm van burgerparticipatie vaker toepassen. De basis is stevig gelegd.

Aan het traject ‘Flexibel Bestemmen’ van de gemeente Overbetuwe deden bijna vierhonderd inwoners mee. Flexibel heeft niet zo zeer te maken met het proces, maar met het nieuwe plan dat minder gedetailleerd alles vastlegt en afkadert dan voorheen. Dat is helemaal in lijn met de nieuwe Omgevingswet. 

De meeste mensen raakten bij het traject betrokken via het buurtplatform www.OnsOverbetuwe.nl. Daarop delen inwoners hun verhalen, ze vragen en bieden hulp, en plaatsen allerlei zaken op het prikbord. De gemeente faciliteert het platform: haar kernadviseurs gebruiken het ook regelmatig en de sociale kaart staat erop. Buurtverbinders – vrijwilligers uit de kernen – ondersteunen de community en zorgen voor verbinding, online én offline.

Op dit platform vol actieve inwoners stelde de gemeente de open vraag: wat moet er volgens jullie in het nieuwe bestemmingsplan geregeld worden? Overbetuwe wilde geen kant-en-klaar plan de wereld in sturen, dat vervolgens in de praktijk stuit op bezwaren vanuit de bevolking. Ze wilde komen tot een breed gedragen bestemmingsplan. 

Die vraag leverde meer dan 150 reacties op. Waar zijn nieuwe woningen gewenst zijn of juist wegen en fiets- en voetpaden? Welke gebouwen of gebieden moeten een speciale functie krijgen? Maar ook: moet de hoogte van tuinschuttingen vastgelegd worden en hoe zit het met warmtepompen op het dak?

Mensen konden op elkaar reageren of voortbouwen. De gemeente vertaalde alle reacties in stellingen, die meteen voldeden aan de wettelijke kaders. Dat vertalen gebeurde samen met de inwoners tijdens een offline bijeenkomst. De stellingen werden opgenomen in thematische polls. De inwoners konden vervolgens die polls invullen op OnsOverbetuwe.nl. Bureau Vifora begeleidde op verzoek van de gemeente het complete traject.

Alle stellingen waarvan meer dan 75 procent van de stemmers vond dat ze in het nieuwe bestemmingsplan geregeld moesten worden, werden eruit gepikt. Over stellingen met 50 tot 75 procent vóórstemmers werd nog een keer opnieuw gepraat en gestemd. De ambtenaren verwerkten alle onderwerpen in hun concept voor burgemeester en wethouders. Ze voegden ook nog ‘ambtshalve stellingen’ toe, omdat inwoners niet aan alles kunnen denken. En B&W ging ermee naar de gemeenteraad. De gemeenteraadsleden hebben nog steeds het laatste woord, maar ze weten zo wel precies waaraan hun inwoners behoefte hebben.

De combinatie van online en offline bleek een vruchtbare. De buurtverbinders (door mijnbuurtje.nl uitvoerig getraind om OnsOverbetuwe.nl te faciliteren), zorgden dat mensen naar het platform getrokken werden om ideeën aan te leveren en te stemmen. Ze flyerden in de kernen, soms samen met de wethouder en ambtenaren, waren bij de inwonersavonden en hielpen mensen om de polls goed in te vullen. In de dorpen konden de inwoners ook papieren vragenlijsten invullen, maar verreweg de meeste input kwam toch via het online buurtplatform. Zo kon de gemeente snel en gemakkelijk veel mensen bereiken. En daadwerkelijk proeven wat er leeft. 

Participatie via bestaand buurtplatform
mijnbuurtje.nl ziet dat gemeenten in ons land de buurtplatformen steeds vaker inzetten voor inwonersparticipatie. Bijvoorbeeld als het om de nieuwe Omgevingswet gaat, maar ook bij vraagstukken over leefbaarheid, duurzaamheid en lokale democratie. Mensen zijn steeds meer gewend om online informatie te vergaren en hun ideeën en meningen te geven. En mooie bijvangst: wie eenmaal met een buurtplatform in zijn gemeente heeft kennisgemaakt, blijft er terugkomen. Dat zorgt voor actieve, betrokken buurten en wijken. Gemeenten hebben een structureel kanaal om hun inwoners te raadplegen en informeren. mijnbuurtje.nl bouwde aan een speciale participatiemodule.


Joris Grob, projectleider ‘Flexibel bestemmen’ bij de gemeente Overbetuwe:

“We gaan het platform vaker inzetten voor participatie”

“In het verleden hebben we al eens eerder een soortgelijk participatietraject gedaan voor de kernen Zetten en Hemmen. Toen is er een speciaal platform opgetuigd. Waarom zou je dat doen als er al een buurtplatform online is? Natuurlijk, het blijft altijd de vraag in hoeverre de bevolking vertegenwoordigd is op zo’n platform, maar daar kun je bij elke participatieprocedure over twisten.

We wilden ons bestaande bestemmingsplan niet simpelweg actualiseren. We hebben het omgedraaid en begonnen met een wit vel. ‘inwoners, kom maar op met jullie wensen, jullie hebben direct invloed op de omgeving en de regels die gaan gelden.’ Dat is even wennen, ook voor iedereen op het gemeentehuis. Zo’n 40 procent van de stellingen heeft minstens 75 procent vóórstemmers gehaald. Dat is een mooi aantal. Daar kunnen we goed mee uit de voeten. De gemeenteraad blijft het bevoegd gezag, de raadsleden vellen het eindoordeel, maar ze weten dat de inwoners invloed hebben gehad op het plan zoals het voor hen ligt. 

Lastig was toch nog wel om betrokkenheid te krijgen. Zo’n bestemmingsplan is natuurlijk niet het meest sexy onderwerp, er zijn veel regels, het is juridische taal, het is abstract. Maar we willen als gemeente vaker onze inwoners online gaan raadplegen. Het was een mooie pilot.” 


Peter Vlaanderen, extern adviseur Vifora:

“Deze manier van werken brengt veel mensen in beweging”

“Hoe ging dat in het verleden: een paar ambtenaren trokken zich een week terug, schreven een concept-bestemmingsplan en  B&W bracht het naar de gemeenteraad. Dat klinkt prima democratisch allemaal, maar het leverde in de praktijk toch veel discussie en juridische procedures op. Dus hebben we het proces een twist gegeven door éérst naar de inwoners te gaan. Via het buurtplatform kwamen ze met kreten, ideeën, knelpunten. Dat ruwe materiaal hebben we samen met de inwoners bijgeslepen en gevat in heldere stellingen, waarop vervolgens via het buurtplatform is gestemd. Alles met meer dan 75 procent ‘ja’-stemmers heeft duidelijk veel draagvlak. De laatste discussiesessie over stellingen die het net niet gehaald hadden, deden we middenin de coronacrisis via aan soort online tv-uitzending onder leiding van oud-tv-presentator Frank du Mosch. De sfeer was geweldig: we waren samen bezig een plan te bouwen. Niet alleen de methode is belangrijk, ook de activiteit die dit op gang brengt. Er is een grote groep mensen actief op zo’n buurtplatform. Die zijn snel en makkelijk te bereiken, terwijl ook nog eens nieuwe mensen aanhaken. We bieden hiermee als extern adviseurs een complete participatiepropositie aan een gemeente. Zo’n buurtplatform is dan een prima middel om dan met inwoners in contact te komen.”


Mieke Uijttewaal, buurtverbinder bij buurtplatform www.OnsOverbetuwe.nl:

“Inwoners denken mee over wat belangrijk is voor onze dorpen”

“Ik ben sinds een jaar of vier buurtverbinder. Samen met vijf anderen zorg ik dat alles rondom OnsOverbetuwe.nl goed  verloopt. Toen de gemeente ons vroeg of we het platform wilden inzetten voor inwonersparticipatie, leek me dat meteen een goed idee. Ik woon in Valburg. Het is leuk om mee te denken over mijn eigen dorp, mijn eigen gemeente. Als je zo’n oproep plaatst om ideeën aan te leveren voor het bestemmingsplan, zie je vervolgens van alles langs komen: de één wil meer stoepen, de ander meer groen, een hondenuitlaatplek of een speeltuin. Er zaten veel goede wensen tussen. Mensen hebben vaak het idee dat ze geen inbreng hebben bij de overheid, maar ze hebben op deze manier zeker een stem. Ze voelen zich gehoord.

We waren als buurtverbinders ook bij bijeenkomsten van de gemeente waarop we uitleg konden geven over het platform en ‘Flexibel bestemmen’. We hebben samen flyers uitgedeeld en aangebeld bij mensen om te vertellen hoe ze mee konden doen. Dat gaf meteen contact, mensen kwamen naar het online platform en zijn het vaak ook blijven gebruiken.”


Hanneke van Stokkom, mede-oprichter en mede-eigenaar mijnbuurtje.nl:

“Gemeenten kunnen snel, eenvoudig en goed ideeën ophalen bij inwoners”

“Veel inwoners zijn actief op ons buurtplatform, kunnen we hen betrekken bij ons nieuwe bestemmingsplan? Dat was de vraag waarmee de gemeente Overbetuwe bij ons kwam. Natuurlijk kan dat, heel goed zelfs. En daarvoor hoeven we helemaal niet zo veel extra zaken op te tuigen. We hebben op de buurtsite een aparte pagina voor het traject ‘Flexibel bestemmen’ ingericht en zijn met de gemeente en de adviseurs van Vifora om tafel gaan zitten om alle mogelijkheden door te spreken.  

Zo’n platform biedt een gemeente een groot bereik. Bovendien doen ook andere inwoners mee dan de mensen die vaste prik naar bijeenkomsten op het gemeentehuis komen. Gemeenten investeren in iets blijvends voor hun participatietrajecten. Ze kunnen snel, eenvoudig en goed ideeën ophalen bij de inwoners. De buurtverbinders die aan het buurtplatform verbonden zijn, kennen hun eigen buurten en dorpen goed. Ze kunnen gericht mede-inwoners informeren en oproepen om mee te doen. Je ziet dat mensen nu blijven terugkomen op het platform en elkaar vinden. Dit gaat veel verder dan alleen het ene bestemmingsplan. Gemeente en inwoners raken steviger verbonden: digitaal en in het echte leven.”  

Meer weten? Neem even contact op via contact@mijnbuurtje.nl of bel met 024 202 22 65